Prawo spadkowe
Rozdział 3. Kiedy i w jaki sposób należy dokonać stwierdzenia nabycia spadku?
I. Wniosek o stwierdzenie nabycia spadku
Pierwszym krokiem, jaki powinni wykonać spadkobiercy zmarłego jest ustalenie, czy spadkodawca pozostawił testament czy też nie, gdyż od tego zależy dalszy tryb postępowania spadkowego, a szczególnie treść wniosku, który należy skierować do sądu oraz to, kto będzie dziedziczył.
Jeśli spadkodawca nie pozostawił testamentu, którykolwiek ze spadkobierców należących do kręgu spadkobierców ustawowych (małżonek zmarłego, jego dziecko, rodzice lub rodzeństwo) powinien złożyć w sądzie wniosek o stwierdzenie nabycia spadku po zmarłym z mocy ustawy (rozdział 12, wzór nr I). Wniosek taki należy w myśl art. 628 K.p.c. skierować do sądu spadku, tj. sądu rejonowego wydziału cywilnego, w którego okręgu zmarły spadkodawca miał ostatnio miejsce zamieszkania. Miejsce zamieszkania - zgodnie z art. 25 K.c. - należy rozumieć jako miejscowość, w której zmarły ostatnio przebywał z zamiarem stałego pobytu. Ważne jest, by we wniosku o stwierdzenie nabycia spadku podać miejsce zamieszkania zmarłego, by sąd mógł ocenić swoją właściwość do rozpoznania sprawy. Jeśli takie miejsce nie zostanie podane, sąd wezwie osobę składającą wniosek o uzupełnienie braków w terminie 7 dni pod rygorem zwrotu wniosku, co wydłuży postępowanie.
Przykład 1
Córka Barbara mieszkająca w Krakowie chce złożyć wniosek o stwierdzenie nabycia spadku po jej zmarłym ojcu Janie, który ostatnio mieszkał stale w Płocku. Powinna zatem złożyć wniosek w Sądzie Rejonowym w Płocku wskazując, że ojciec mieszkał w okręgu tego sądu.
Jeśli zmarły spadkodawca nie miał miejsca zamieszkania w Polsce, wniosek należy skierować do sądu rejonowego, w którego okręgu znajduje się majątek spadkowy lub przynajmniej jego część. Jeśli majątek spadkowy znajduje się w okręgu kilku sądów rejonowych, osoba, która składa wniosek o stwierdzenie nabycia spadku może skierować go do jednego (wybranego przez siebie) z tych sądów rejonowych.
Przykład 2
Syn Jan chce złożyć wniosek o stwierdzenie nabycia spadku po ojcu, który od wielu lat stale mieszkał w Kanadzie, a w Krakowie zostawił nieruchomość, którą od lat wynajmował. Syn powinien złożyć wniosek w Sądzie Rejonowym w Krakowie, gdyż tu znajduje się majątek spadkowy, a zmarły nie miał miejsca zamieszkania w Polsce.
Jeśli natomiast nie można ustalić, gdzie w Polsce spadkodawca miał miejsce zamieszkania ani też, gdzie w Polsce znajduje się jego majątek spadkowy, wówczas wniosek o stwierdzenie nabycia spadku należy kierować do Sądu Rejonowego dla miasta stołecznego Warszawy.
Jeśli spadkodawca pozostawił testament pisemny wówczas przed stwierdzeniem nabycia spadku musi on zostać otwarty i ogłoszony, a w przypadku sporządzenia testamentu ustnego ogłasza się napisane przez świadka pismo stwierdzające treść tego testamentu. Otwarcia i ogłoszenia dokonuje sąd spadku, którym jest wskazany powyżej sąd rejonowy. Do złożenia testamentu lub pisma stwierdzającego treść testamentu ustnego w sądzie spadku zobowiązany jest każdy, u kogo te dokumenty się znajdują (rozdział 12, wzór nr II). Sąd na posiedzeniu niejawnym sporządza protokół z otwarcia i ogłoszenia testamentu, po czym zawiadamia o tym fakcie osoby wskazane w treści testamentu, czyli spadkobierców. Sąd ogłasza tyle testamentów, ile sporządził zmarły spadkodawca. Celem otwarcia i ogłoszenia jest bowiem poznanie treści ostatniej woli zmarłego. Sąd nie bada na tym etapie postępowania, czy testament jest ważny. Czyni to dopiero na dalszym etapie, tj. po złożeniu wniosku o stwierdzenie nabycia spadku po zmarłym na podstawie testamentu. Wówczas też decyduje na podstawie którego z kilku testamentów stwierdzić nabycie spadku. Jeśli sam spadkobierca jest w posiadaniu testamentu, może złożyć wniosek o stwierdzenie nabycia spadku na podstawie testamentu jednocześnie z wnioskiem o jego otwarcie i ogłoszenie (rozdział 12, wzór nr II i III).
Przykład 3
Zmarły Jan zostawił testament własnoręczny, w którym powołał do spadku swojego syna Adama. Testament znajdował się u ciotki zmarłego, Reginy. W takiej sytuacji po śmierci Jana na Reginie ciąży obowiązek złożenia testamentu w sądzie spadku celem jego otworzenia i ogłoszenia. Sąd spadku o otwarciu i ogłoszeniu testamentu zawiadomi Adama, gdyż został on wskazany w treści testamentu. W ten sposób Adam dowie się o istnieniu testamentu, jeśli o tym nie wiedział wcześniej i będzie mógł złożyć wniosek o stwierdzenie nabycia spadku na swoją rzecz na podstawie testamentu. Gdyby powołany do spadku syn Adam był w posiadaniu testamentu, mógłby już w chwili śmierci swojego ojca złożyć jednocześnie wniosek o stwierdzenie nabycia spadku na podstawie testamentu oraz wniosek o otwarcie i ogłoszenie testamentu, załączając ten testament, a także pozostałe dokumenty wymienione w załącznikach wniosku o stwierdzenie nabycia spadku na podstawie testamentu (rozdział 12, wzór nr II i III). Ponadto Adam powinien załączyć jedną opłatę w wysokości 50,- zł od wniosku o stwierdzenie nabycia spadku, gdyż od wniosku o ogłoszenie testamentu nie uiszcza się opłaty. W sytuacji, gdyby ciotka Regina będąca w posiadaniu testamentu nie chciała go ujawnić lub zwlekała z jego złożeniem do sądu spadku, a syn Adam wiedziałby o istnieniu testamentu, mógłby składając wniosek o stwierdzenie nabycia spadku złożyć jednocześnie do sądu spadku wniosek o zobowiązanie ciotki na podstawie art. 647 i 648 K.p.c. do złożenia testamentu w sądzie spadku (rozdział 12, wzór IV). Sąd spadku wówczas wezwie ciotkę do stawienia się w sądzie pod rygorem grzywny w celu przesłuchania jej co do faktu posiadania testamentu. Jeśli okaże się, że testament jest w jej posiadaniu, sąd zobowiąże ją do wydania.
Dopóki testament nie zostanie otwarty i ogłoszony, nie może zostać wydane na jego podstawie postanowienie o stwierdzeniu nabycia spadku. Należy podkreślić, iż sąd spadku może - zgodnie z art. 646 § 2 K.p.c. - nałożyć grzywnę na każdą osobę, która posiada testament i nie wyda go w terminie zakreślonym przez ten sąd. Poza tym osoba taka może odpowiadać wobec spadkobiercy za szkodę wynikłą z bezzasadnego uchylania się od obowiązku wydania testamentu, który powstaje w momencie, gdy posiadacz testamentu dowiedział się o śmierci spadkodawcy. Jeśli spadkodawca sporządził testament ustny, a świadkowie tej czynności nie spiszą treści testamentu, wówczas spadkobierca, który wie, że ostatnią wolą zmarłego było, np. pozostawienie mu całego majątku, powinien złożyć do sądu spadku wniosek o przesłuchanie świadków co do treści ustnego testamentu (rozdział 12, wzór nr V). Wniosek taki jest wolny od opłat sądowych i można go połączyć wraz z wnioskiem o stwierdzenie nabycia spadku na podstawie testamentu ustnego.
[...]
Cały rozdział dostępny jest w pełnej wersji eBooka
Google AdSense
Poznaj sekrety Google. Dowiedz się jak zarabiać kilkadziesiąt dolarów dziennie, za pomocą własnej strony internetowej za pomocą największego na świecie systemy pośrednictwa w reklamie internetowej.
